Özel Güvenlik Hukuku ve Kişi Hakları

Bu içerik, hap bilgi mantığıyla hazırlanmıştır. Temel kavramlar, yetkiler, sınırlar, kişi hakları ve genel kollukla ilişkiler; sade, yalın ve net şekilde verilmiştir.

Temel Hukuki Statü ve Genel Esaslar

• Özel güvenlik görevlisi, Türk Ceza Kanunu uygulamasında memur (kamu görevlisi) sayılır.
• Özel güvenlik görevlilerinin kimlik kartları valilik tarafından verilir.
• Göreve başlayan özel güvenlik görevlileri 15 gün içinde valiliğe bildirilir.
• Özel güvenlik görevlileri yetkilerini; görev alanında, görev süresince, suçüstü halinde ve kimlik kartı yakaya takılı iken kullanabilir.
• Özel güvenlik görevlileri görev alanı ve süresi içinde sadece koruma ve güvenlik hizmetlerinde çalıştırılmalıdır.
• Özel güvenliğin ağırlıklı görevi önleyici görevdir.
• 5188 sayılı Kanun ile 2495 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmıştır.
• Özel güvenlik görevlileri lokavt dolayısıyla işten uzaklaştırılamaz.
• Özel güvenlik şirketinde çalışan özel güvenlik görevlisi, kendisine verilen disiplin cezasına karşı iş mahkemesine başvurabilir.
• Özel güvenlik özel kolluk değildir; sivil kolluk niteliğinde değerlendirilir.

Kişi Hakları ve Temel Hakların Korunması

• Anayasa’nın 17/3. maddesine göre; kimseye işkence ve eziyet yapılamaz, kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.
• Bu hüküm, kişi dokunulmazlığını güvence altına alır.
• Temel hak ve hürriyetler ancak kanunla sınırlandırılabilir.
• İşyeri ve konut araması özel hayatın gizliliğini sınırlar.
• Yakalama işlemi kişi özgürlüğünü sınırlar.
• Zor kullanma vücut bütünlüğünü sınırlar.
• El koyma işlemi mülkiyet ve zilyetlik hakkını sınırlar.
• Hukuka aykırı arama suçtur ve ele geçirilenler muhakemede kullanılamaz.

Arama, Yakalama ve Emanete Alma

Arama Yetkisi

• Adli aramaya karar verme yetkisi hakime aittir.
• Adli aramanın amacı; suça ait iz ve delil bulmak, suç failini yakalamaktır.
• Özel güvenlik görevlisi; suç şüphesi halinde otolarda, üstte ve eşyada arama yapabilir.
• Özel güvenlik görevlisi ev ve işyerinde arama yapamaz.
• Özel güvenlik görevlisinin kişileri detektörle araması ve eşyaları X-Ray cihazından geçirmesi önleyici aramadır.

Yakalama ve Müdahale

• Suçüstü halinde herkesin yakalama yetkisi vardır.
• Henüz işlenmiş ya da işlenmekte olan suça meşhut suç / suçüstü denir.
• Görev alanında suçla karşılaşan özel güvenlik görevlisi; suça el koyar, suçun devamını engeller, sanığı yakalar, olay yerini ve delilleri korur.
• Görev alanında işlenen bir suçun delillerini muhafaza eden özel güvenlik görevlisi adli görev yapmıştır.
• Görev alanında işlenmiş ve işlenmekte olan suçlar genel kolluğa bildirilmek zorundadır.

Emanete Alma ve El Koyma

• 5188 sayılı Kanunda, özel güvenlik görevlisinin el koyma ve zapt etme yetkisi emanete alma olarak tanımlanmıştır.
• Bir mal üzerindeki zilyede ait tasarruf yetkisinin kamu gücü kullanılarak kaldırılmasına el koyma denir.
• Özel güvenlik tarafından yakalanan kişi veya emanete alınan eşya yetkili genel kolluğa teslim edilir.
• Şüphelinin üzerinde taşınması yasak bıçağı alıp işlem yapmadan kişiyi serbest bırakan özel güvenlik görevlisi görevi kötüye kullanma suçunu işlemiş olur.
• Hırsızlık şüphesiyle yakalanan kişileri polise haber vermeden sabaha kadar tutmak hürriyetinden yoksun bırakma suçunu oluşturur.

Özel Güvenlik Görevlisinin Yapamayacağı İşlemler

• Teknik takip ve dinleme yapamaz.
• Parmak izi ve fotoğraf alma yapamaz.
• Kimlik tespiti yapamaz.
• Elle arama yapamaz.
• Gözaltına alma ve tutuklama yapamaz.
• İfade alma ve suç soruşturma yapamaz.
• Delil inceleme ve özel hayata müdahale yapamaz.

Zor Kullanma ve Emir

• Toplu kuvvet olarak müdahale edilen olaylarda zor kullanmanın derecesini müdahale eden kuvvetin amiri tayin eder.
• Zor kullanmanın unsurları zorunluluk, denge ve kanuniliktir.
• Yapılması istenilen hizmetin söz veya yazı ile ifadesine emir denir.
• Genel kolluk emrine girilmesini gerektiren şartlar oluştuğunda, özel güvenlik görevlisi hukuka uygun ve konusu suç teşkil etmeyen emirleri yerine getirmek zorundadır.

Genel Kolluk ile İlişkiler

• Ülkenin genel asayiş ve güvenliğinden İçişleri Bakanı sorumludur.
• İl sınırları içinde genel ve özel kolluğun mülki amiri vali, ilçe sınırları içinde ise kaymakamdır.
• Özel güvenlik görevlisi, önleyici kolluk hizmetleri bakımından mülki amire bağlıdır.
• Genel kolluk; polis, jandarma ve sahil güvenlikten oluşur.
• Özel güvenlik sadece komisyon tarafından sınırları belirlenmiş görev alanında yetki kullanır.
• Komisyon tarafından güvenliğin özel güvenlikçe sağlanması, genel kolluğun o alandaki yetkilerini kaldırmaz.
• Özel güvenlik görevlileri görev alanı dışında suçla karşılaştıklarında, yetkileri herhangi bir vatandaştan fazla değildir.

Komisyon, İzin ve Denetim Esasları

• Özel güvenlik komisyonu kararlarını oy çokluğu ile alır.
• Hangi koruma ve güvenlik hizmeti için ne miktar ve nitelikte ateşli silah bulundurulacağını özel güvenlik komisyonu belirler.
• Toplantı, konser, para ve değerli eşya nakli gibi geçici ve acil hallerde özel güvenlik izni vali tarafından resen verilebilir.
• Yabancı özel güvenlik şirketinin Türkiye’de hizmet verebilmesi için mütekabiliyet durumu Dışişleri Bakanlığından sorulur.
• Bakanlık ve valilikler; özel güvenlik şirketlerini, birimlerini ve eğitim kurumlarını her zaman denetleyebilir.
• Denetimde; faaliyet izni, çalışma izni, mali sorumluluk sigortası, sözleşmeler, görev alanı, silah ve teçhizat, kayıtlar ve eğitim şartları incelenir.

Kısa Kısa Sınavlık Hap Bilgiler

• Suçun unsurları; maddi, manevi ve kanuniliktir.
• Kamu kurum ve kuruluşlarında görevini yaparken yaralanan, sakatlanan veya ölen özel güvenlik görevlisi ve mirasçıları için 2330 sayılı Kanun kapsamında tazminat öngörülür.
• Görev alanında muhafaza edilen ateşli silahlar devir teslim ve rapor defterine imza karşılığı teslim edilir.
• Havaalanlarında görev alacak özel güvenlik görevlileri alan dersleriyle birlikte uyuşturucu madde bilgileri dersini de almak zorundadır.
• Özel güvenlik görevlileri silahlarını görev alanı dışına çıkaramaz.
• Güzergah ifade eden durumlarda güzergah boyu görev alanı sayılır.

Sık Sorulan Sorular